Przejdź do treści

Procenty

Matematyka · poziom podstawowy · Matura · aktualizacja 2026-10-27 · czeka na sprawdzenie przez redakcję

Najważniejsze w 30 sekund

  • 1p%p\% liczby xx to p100⋅x\frac{p}{100}\cdot x. Procent zawsze liczysz od konkretnej liczby.
  • 2Podwyżka o p%p\% to mnożenie przez 1+p1001+\frac{p}{100}, obniżka przez 1−p1001-\frac{p}{100}.
  • 3Kolejne zmiany procentowe mnożysz, a nie dodajesz.
  • 4Różnica dwóch procentów to punkty procentowe.

Procent to setna część: 1%=1100=0,011\%=\frac{1}{100}=0{,}01. W zadaniach wygodniej myśleć mnożnikami niż procentami. Cena po obniżce o 15%15\% to 0,850{,}85 ceny, a po podwyżce o 20%20\% to 1,21{,}2 ceny.

Cena wyjściowa. Jeśli po podwyżce o 20%20\% coś kosztuje 150150 zł, to 1,2x=1501{,}2x=150, więc x=125x=125 zł. Odjęcie 20%20\% od 150150 zł daje zły wynik, bo te 20%20\% liczono od starej ceny.

Kilka zmian po kolei. Mnożniki się mnoży:

x⋅1,25⋅0,8=xx\cdot 1{,}25\cdot 0{,}8=x

Podwyżka o 25%25\% i obniżka o 20%20\% znoszą się, choć liczby procentów są różne.

Procent składany. Lokata z roczną kapitalizacją co roku mnoży kapitał przez ten sam czynnik. Po nn latach masz K⋅(1+p100)nK\cdot\left(1+\frac{p}{100}\right)^{n}.

Punkty procentowe. Gdy stopa rośnie z 4%4\% do 5%5\%, mówimy o wzroście o 11 punkt procentowy. W procentach to wzrost o 25%25\%, bo 14=25%\frac{1}{4}=25\%.

Ściąga

Procent liczby
p%⋅x=p100xp\%\cdot x=\frac{p}{100}x
Jakim procentem liczby aa jest liczba bb
ba⋅100%\frac{b}{a}\cdot 100\%
Podwyżka o p%p\%
x⋅(1+p100)x\cdot\left(1+\frac{p}{100}\right)
Obniżka o p%p\%
x⋅(1−p100)x\cdot\left(1-\frac{p}{100}\right)
Procent składany
Kn=K⋅(1+p100)nK_{n}=K\cdot\left(1+\frac{p}{100}\right)^{n}

Typowe błędy

  • Liczenie ceny sprzed podwyżki przez odjęcie procentu od nowej ceny.
  • Dodawanie kolejnych obniżek: 10%10\% i 10%10\% to razem 19%19\%, nie 20%20\%.
  • Mylenie punktów procentowych z procentami.

Przykładowe zadanie

Liczba 3030 stanowi jaki procent liczby 120120?

  1. A25%25\%
  2. B40%40\%
  3. C4%4\%
  4. D30%30\%
Pokaż rozwiązanie

Odpowiedź A.

30120=14=0,25=25%\frac{30}{120}=\frac{1}{4}=0{,}25=25\%.